SRPSKO NASLEĐE
   ISTORIJSKE SVESKE
   BROJ 11NOVEMBAR 1998.
SRPSKO NASLEDJE

Iz prošlosti Mačve: Stradanja i obnova crkve u Crnoj Bari

Vuk Isaković, junak romana "Seobe", Miloša Crnjanskog, rodom je iz Crne Bare. Dok je, u činu pukovnika (umro je u Češkoj kao general-major),komandovao pograničnom žandarmerijom, zalagao se oko podizanja crkve u rodnom selu. Kad je hram sazidan (od čerpića, pokriven šindrom) Vuk Isaković dovešće mu sveštenika iz Bačke...

SVETI ĐORĐE U HAJDUK STANKOVOM SELU

piše: Zoran Milošević

1732

 

Prvo pisano pominjanje crkve u Crnoj Bari nalazi se u Protokolu mitropolita sinđela Andreja Joakimovića iz 1735. godine. Iz njega se doznaje da je u Crnoj Bari 1735. postojala crkva posvećena svetom Georgiju, sazidana od čerpića, pokrivena šindrom hrastovom. Imala je zvonik i jedno zvono. Crkvu je osveštao 1732. episkop valjevski Dositej Nikolić.

Velike zasluge za gradnju crkve i škole u Crnoj Bari ima legendarni Vuk Isaković (koga je opisao Miloš Crnjanski u svom poznatom romanu "Seobe", na osnovu koga je snimljen istoimeni film) koji je bio rodom iz Crne Bare. Bio je komandant celokupne pogranične žandarmerije od ušća Drine pa do šanca i varošice Osečine u okrugu valjevskom. U to doba imao je čin pukovnika i ostao je u austrougarskoj vojsci i doterao do čina general-majora. Umro je u Češkoj 1754. godine. NJegovim zalaganjem podignuta je crkva i škola u Crnoj Bari 1732., a za popa je doveo Pavla Ivanoviča iz sela Bukina u Bačkoj. Ovaj Pavle je predak našeg velikog rodoljuba i naučnika, verovatno najznačajnije ličnosti ikada rođene u Crnoj Bari (akademik, komandant odreda u Tursko-srpskom ratu, upravitelj Bogoslovije Sveti Sava...) Miloša Milojevića i brata Sime Milojevića, učitelja i prvog tvorca Učiteljskog udruženja.


Sveštenici crnobarski

AntTekst: Prema podacima koji se mogu dobiti kod crnobarskog sveštenika, ovu parohiju do 1932. godine opsluživali su sledeći sveštenici: pored Pavela Ivanoviča prota Hadži- Mihailo Vučetić, u svome Govoru, pominje petoricu dobrih sveštenika koje je dala Crna Bara: Janka Beljića, Andriju Šokčanića, Đurđa Šumanca, Janka Šokčanića i Stevana Drajića. Neki od ovih su bili parosi u Crnoj Bari, ali nisu svi. O tome nema podataka. Međutim, iz Državnog kalendara - šematizma koji postoji od 1852, vidi se da su bili crnobarski sveštenici ovi sveštenoslužitelji: Janko Vučetić 1852-1854; Janko Lazarević Šokčanić 1855-1866; Jovan Milovanović iz Šapca 1866-1873; Protojerej Hadži- Mihailo Vučetić 1873-1932. godine.


Drugo svedočenje o crkvi u Crnoj Bari daje nam Govor prote Hadži-Mihaila Vučetića, paroha crnobarskog, prilikom osvećenja temelja nove crkve u Crnoj Bari na Spasovdan 1925. godine. Prota Vučetić o Crnoj Bari i njenoj crkvi kaže: "I crkva i selo Crna Bara do pre dvesta godina postojali su na selištu blizu Drine, koja je onda proticala na nepunih petsto metara pored same crkve. Kako su Turci vladali Srbijom i Bosnom, u svakom i najmanjem sukobu Srba i Turaka, Turci su lako prelazili preko Drine i palili i selo i crkvu. Zbog toga se selo raselilo: jedni su otišli i nastanili se na sadašnjem mestu blizu Parašnice, a drugi su otišli dalje od crkve imanju Turčina Ali-Age, njegovom salašu i tamo se nastanili. Zato se salaš i zvao Ali-Agin ili Salaš Crnobarski, kako se danas zove. Crkva je ostala na svome mestu i narod ju je, posle svakog paljenja i rušenja, nanovo podizao i opravljao. Poslednji put Turci su zapalili crkvu za vreme Karađorđevog (Prvog srpskog ustanka) 1809. godine. Narod je crkvu popravio i stavio u funkciju čim su Turci proterani, a to je bilo 1817."

Sukob sela oko mesta nove crkve: Badovinčani za noć prenose građu u Glogovac

Posle oslobođenja 1815. godine narod je dovukao građu da načini novu crkvu. Međutim, sprečio ga je u tome Mačvanin buljubaša Sima Katić, koji je svoje sedište imao u Glogovcu pa je želeo da crkvu tu i premesti. Crkvi su pripadala sela: Crna Bara, Salaš Crnobarski, Glogovac, Banovo Polje, Klenje i Badovinci. Nijedno od nabrojanih sela nije htelo da pristane da se crkva premesti u Glogovac. Katić obeća Badovinčanima da će im ozidati crkvu u njihovom selu ako mu za noć prevuku građu namenjenu crkvi do njegovog čardaka u Glogovcu. Badovinčani to učine i tako je Crna Bara ostala bez svoje crkve.

Kada je Karađorđe posle Mišarske bitke 1806. zašao u Mačvu, našao je svega tri crkve: crkvu u Crnoj Bari, crkvu između Belotića i Metkovića i crkvu u Glušcima. Svakoj od njih poklonio je po zvono. To zvono i dveri sa crnobarske crkve Katić je poklonio Badovinčanima kao nagradu što su ga poslušali i preneli građu u Glogovac. Zvono je docnije palo sa zvonika badovinačke crkve i razbilo se. Knez Aleksandar Karađorđević naredio je da se razbijeno zvono prelije, što je i učinjeno u Kragujevcu 1848. i vraćeno je crkvi. Posle austrougarske okupacije Srbije njihove vlasti su naredile da se pokupe sva zvona i tada mu se gubi svaki trag. Dveri su i danas na badovinačkoj crkvi i na njima stoji uklesana 1741. godina.

Znamenite ličnosti crnobarske parohije

Zeka Buljubaša, bio je stanovnik Crne Bare, a doselio se iz Bosanske Dubice sa dva brata i bio je oženjen. Ime mu je bilo Krsto, a prezivao se Selaković. Kada je poginuo na Ravnju 1813, ostavio je iza sebe dve kćeri koje su se obe udale u Crnu Baru i imaju svoje potomstvo.

Knez Stanko Jurišić, vojvoda, državnik i sudija.

Hajduk Stanko

Deva

Pop-Janko Beljić, koga su Turci na prevaru domamili u Zvornik i tu ga svilenim gajtanom udavili 1814. godine.

Ignjat Belić

Vasilj Šumanac

Marinko Sićić

Pavle Trta, koji je doživeo 50-godišnjicu oslobođenja Srbije i kome je knez Mihailo na toj proslavi prikačio na grudi orden "Takovskog krsta", kao čoveku zaslužnom za otadžbinu.

Jovan Mirković, poslanik na Velikoj Svetoandrejskoj narodnoj skupštini, veoma dobar čovek i čvrstog karaktera.

Petar Ivanković, Jovan Jurišić Ćata, Ivan Boturović, Avram Jurišić, Jovo I. Jurišić, Avram Jurišić i Kosta Jurišić, političari i poslanici na raznim skupštinama, po zanimanju su bili trgovci.

Sofronije Mihailović, iguman manastira Čokešina.

Melentije Hercegovčević, iguman jednog manastira u okrugu požarevačkom. Godine 1872. došao je u manastir Čokešina gde je i umro.

Živan Drajić i Sima Milojević, učitelji.

Miloš S. Milojević, akademik, naučnik, profesor, komandant, nacionalni radnik, školovao se, između ostalog, i u Rusiji. Najčešće zabranjivani naučnik srpske istorije. Pretpostavlja se da je otrovan, a veći deo njegovih neobjavljenih rukopisa je spaljen.

Živojin Jurišić, profesor, književnik i nacionalni radnik.

Jovan Mirković, Petar Ivanković, Milan Grigorić.

Đeneral Pantelija Jurišić i dr Dragutin Jurišić, lekar, sinovi Živka Jurišića, Dimitrije Jurišić, arhitekta, koji je uradio plan za crnobarsku crkvu i njegov brat Jovan, profesor, sinovi su Živojina Jurišića.

Andrija Andrić i Božidar Jurišić, rezervni oficiri.

Vasilija, Kaja i Joka Petrić, tri sestre koje su se odlikovale poštenjem, čestitošću, a koje su podučavale druge žene dobrom radu i lepom vladanju. Sve tri su se udale za sveštenike.

 

Razorena crkva: Prijatelj nam je poslao snimak crkve

Međutim, uporni Crnobarci su sagradili svoju crkvu koja je porušena u Prvom svetskom ratu, tačnije 1914. (vidi sliku), o čemu imamo dva svedočanstva: jedno austrougarsko, a drugo poznatog srpskog pisca Stevana Jakovljevića.

U "Ilustrovanom listu" koji je izlazio u Zagrebu u broju 47 od 1914, nalazi se slika crnobarske bombardovane crkve i beleška:

"Prijatelj nam je poslao snimak crkve u Crnoj Bari u Srbiji, koja je postradala od topovskih i puščanih metaka. Sama crkva je doduše kao trošna drvenjara poput velike većine crkava po Srbiji, ali se vidi djelovanje vatre. Srbi su se, naročito komitadžije, zaklanjali za ovu crkvu, i dakako da ju je morala stići kazna."

Ovaj podatak o crkvi u Crnoj Bari poslao je potomak poginulog (u Crnoj Bari) austrougarskog vojnika Dmitra Adama Pajagića, rođenog u Babinoj Rijeci, Kostajnica, Hrvatska, a koja sada živi u Beogradu.

Ovo stradanje crnobarske crkve opisao je veoma upečatljivo S. Jakovljević. "Rat je buktao na svim stranama. Malena vojska se trošila, ali su izmučeni ostaci naprezali poslednju snagu u borbi protivu moćne carevine. Zbijeni u Mačvi, opkoljeni vodom sa svih strana, jurili su pukovi s jednog kraja na drugi, da bi odoleli navali. Šume su isečene, crkve porušene, kuće popaljene. Zemlja je izgažena i usevi uništeni."

Nešto dalje piše o tome kako je komandir baterije smatrao da je bolje da premeste bateriju izvan sela, a da on i jedan vojnik odu na crkveni toranj i odatle osmatraju gađanje svoje baterije.

"Na ulasku u crkvu zapahnu nas miris tamjana i sagorelih sveća... - Gospodine naredniče, zaključano je! - reče Tanasije, pokušavajući da otvori vrata za ulaz u toranj. - Razvuljuj, viknu baterijski narednik. Tanasije se zalete, lupi nogom i trošna vrata se uz tresak otvoriše.

Napred pođe, uz uzane, vijugave stepenice, narednik, za njim ja, onda Tanasije. Tako do polovine tornja. Odatle su vodile uske lestvice, pored užeta za zvono, do onih prozorčića na vrhu. Oprobasmo ih, pa onda pođosmo jedan za drugim. Tanasije stade pod našim nogama..."

Odatle je ova hrabra trojka rukovodila vatrom srpskih topova, veoma uspešno. To su primetili austrijski osmatrači i crkva je postala meta njihove artiljerije. O tome Jakovljević piše:

"Kaže komandant, dok stoji toranj, dotle da ostanemo...

Toranj se iz temelja zatresao od razornih haubičkih zrna što padoše oko crkve. Komordžije beže vukući konje, a ranjenici se pribili uz ogradu.


Jakovljević je zabeležio da su on i njegovi drugovi, videvši Mačvanke, zaključili da nema nigde lepših devojaka u Srbiji. A, takođe, zabeležio je kako je potporučnik Aleksandar na prevaru ispipao (po grudima) bolesnu 17-godišnju devojku Jelu, Crnobarku, što su Jakovljević i još jedan vojnik gledali kroz ključaonicu "gurajući se glavama kao ovnovi". Kada je potporučnik izašao sav uzbuđen i besan pitao je družinu: "Jeste li videli kako sam je pregledao!" Ovi uglas odgovoriše: "Vraga pregledao, ispipao!" za šta je, radi odštete da ne bude prijavljen komandantu, kupio njenoj majci, na njeno traženje, maramu i papuče.


- Gađa nas...

- Javljaj: kreću na juriš...

Mi trenutno zaboravismo na sebe. Ali zaglušni tresak nas gotovo obeznani i, predosećajući nesreću, gotovo nesvesni, sručismo se niz lestvice. Zvono tada zazvoni. Neko je slučajno uhvatio za uže. Tanasije dohvati telefon. Nagrnusmo na vrata, jedva ih otvorismo od nabacanih cigalja. U crkvi se od prašine nije ništa videlo i, teturajući, ispadosmo u crkvenu portu."

Sva Srbija gradi novu crkvu u Crnoj Bari

Nova crkva u Crnoj Bari podignuta je na Spasovdan 1927. godine. Da se crkva podigne omogućili su dobrotvori: Milorad i Aleksandar Tadić iz Beograda, Trgovačka industrijska banka, LJubomir, Živan i Mladen Ivanovići iz Crne Bare, Rajko Brodić, Ivan Sonoković, trgovac iz Mačvanske Mitrovice, Milorad, Luka i Milan, unuci pok. Stevana Ivankovića, Mladen Mirković, Lenka Grigorić, Andrija Sirovica Mađar, Živana Jurišić, Filip Šokčanić, Pantelija Jurišić, đeneral, sin Živka Jurišića, trgovca iz Crne Bare poklonio je jevanđelje bogato ukrašeno i vredno ondašnjih 3.000 dinara, Mladen Stanojević, kolar, LJubica Miražića i Milica Poznanovića svi iz Crne Bare (svi navedeni se u crkvi spominju kao veliki priložnici). Potom su kao veliki priložnici zabeleženi i: LJubica Krajčinović iz Glogovca, dr Nikola Perić, ministar iz Beograda, Vračarić i Vuković, trgovci iz Šapca i Đorđe Radisavljević, neimar-preduzimač.

 
| vrh strane | sadržaj broja |  

PRVI BROJ SRPSKOG NASLEĐA IZAŠAO JE IZ ŠTAMPE NA BADNJI DAN LETA GOSPODNJEG 1998.


[ novi broj | arhiva | kontakt | promena jezika ]
webmaster@srpsko-nasledje.co.yu


Copyright © 1998. NIP „GLAS“